Phòng Mỹ Sơn

Mỹ Sơn từng là một trung tâm tín ngưỡng quan trọng của vương quốc Chămpa, thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam ngày nay, cách di tích Trà Kiệu (Simhapura – kinh đô của Chămpa cho đến năm 1000) khoảng 30 km về phía tây. Trong không gian thâm nghiêm của một thung lũng bao bọc bởi những ngọn núi nhỏ, tại đây có hơn 70 ngôi tháp, phần lớn được xây dựng để thờ thần Siva.

Qua các đợt khai quật và nghiên cứu đầu tiên vào những năm 1903 – 1904, Henri Parmentier và Charles Carpeaux đã phân định các ngôi tháp ở Mỹ Sơn thành các nhóm, dùng chữ cái đặt tên cho các nhóm tháp và chữ số đặt tên cho từng ngôi tháp trong nhóm, ví dụ ngôi tháp trung tâm của nhóm tháp chính được gọi tên là tháp A1.

Theo văn bia, tại Mỹ Sơn có thể đã có những ngôi tháp đầu tiên xây dựng từ khoảng thế kỷ IV hoặc V, nhưng đến nay chỉ còn lại các công trình kiến trúc có niên đại sớm nhất là khoảng thế kỷ VII (như nhóm tháp E). Đa số các công trình được bảo tồn tốt nhất có niên đại từ thế kỷ X đến XI (các nhóm A, B, C, D). Những ngôi tháp được xây dựng muộn nhất tại Mỹ Sơn là vào khoảng thế kỷ XII, XIII (nhóm G và tháp trung tâm của nhóm B).

Các đền tháp tại khu di tích Mỹ Sơn được xây dựng lần lượt trong một thời gian dài gần 10 thế kỷ. Các kiến trúc còn lại tại Mỹ Sơn ngày nay và các hiện vật điêu khắc sưu tầm được từ di tích này phản ánh các phong cách kiến trúc và điêu khắc khác nhau trong quá trình phát triển nghệ thuật của vương quốc Champa.

Tại phòng Mỹ Sơn của Bảo tàng Điêu khắc Chăm hiện đang trưng bày 23 hiện vật, gồm 3 nhóm hiện vật: nhóm hiện vật trong các tháp chính, nhóm hiện vật ở các tháp phụ và nhóm các hiện vật trang trí trên trán cửa hoặc trên tường tháp nói chung. Ngoài ra tại đây cũng đang trưng bày một tấm bia chữ Sanskrit và chữ Chăm cổ (ký hiệu 1.1).

Nhóm các hiện vật trong các tháp chính gồm:
–         Đài thờ Mỹ Sơn E1, ký hiệu 22.4
–         Tượng thần Ganesa đứng, ký hiệu 5.1;
–         Tượng thần Ganesa ngồi, ký hiệu 5.2
–         Tượng thần Siva đứng, ký hiệu 3.3
–         Nhóm 7 linga, ký hiệu 2.4
–         Tượng thần Skanda, ký hiệu 8.1

Nhóm các hiện vật trong các tháp phụ chung quanh tháp chính, gồm tượng các vị thần phương hướng:
–         Thần Yama 3.4
–         Thần Varuna 9.1
–         Thần Vayu 9.2, 9.3
–         Thần Agni 10.1, 42.8
–         Thần Isana 10.2
–         Thần Kubera 10.3

Nhóm các hiện vật trang trí trên tường tháp gồm có:
–         Bức trán cửa (tympan) Đản sinh Brahma 17.8
–         Bức dầm cửa (linteau) Vũ nhạc triều đình 45.8
–         Bức trán cửa Thần Durga (hay Uma) 16.2
–         Bức trang trí Chiến sĩ bay 44.10
–         Một tượng khỉ (42.6) và 3 vật trang trí kiến trúc (28.1;30.1; 30.3 )

Đài thờ Mỹ Sơn E 1

Ở giữa của mặt trước đài thờ là một bậc cấp nhỏ. Thành của bậc cấp là một bức chạm tả cảnh ba người trong điệu múa khăn. Người giữa trong tư thế uốn mình hai chân xoãi gần sát đất, hai tay dang rộng nâng một dãi lụa với nét mặt ngẩng nhìn lên. Hai bên là hai vũ công, chân trái khép lại, chân phải xoãi bật ra, hai tay cong lên nâng dãi lụa. Tất cả toát lên một vẻ say sưa, thành kính trong nghi lễ dâng cúng thần linh.

          Hai bên bậc cấp là hai phiến đá chạm khắc hai vòm cuốn, mô phỏng theo hình dáng các vòm cuốn trên các cửa tháp. Dưới hai vòm cuốn là hình ảnh hai nhạc công, một người đang chơi đàn và một người thổi sáo. Bên hông phải của bậc cấp đài thờ là cảnh một đạo sĩ ngồi trầm ngâm trước một quyển kinh, bên trái đạo sĩ là một chú két ló đầu ra từ một lùm cây, bên phải là một chú sóc duỗi cái đuôi xù chạy xuống từ một thân cây to có tán lá toả ngang đầu đạo sĩ.

Các ô khác của đài thờ miêu tả cảnh một tu sĩ nằm tĩnh tâm, lần chuỗi hạt dưới một bóng cây, cảnh biểu diễn âm nhạc với người thổi sáo và người vỗ trống baranưng, cảnh tu sĩ đang giảng đạo cho tín đồ, cảnh đạo sĩ đang luyện thuốc và chữa bệnh. Trong các cảnh này còn có chạm khắc những con hổ, con heo rừng làm cho khung cảnh sinh hoạt trong rừng của các đạo sĩ càng thêm sống động.

Thường được chạm khắc chung quanh các đài thờ là hình ảnh hoặc chuyện kể về các vị thần. Riêng ở đài thờ Mỹ Sơn E1 ta bắt gặp các bức chạm miêu tả nhiều cảnh sinh hoạt hàng ngày trong rừng của các tu sĩ Ấn Độ Giáo một cách sống động, đầy tính nghệ thuật.

Mi cửa tháp Mỹ Sơn E1: Đản sinh Brahma

Đây là bức chạm khắc trang trên vòm cửa (được gọi là mi cửa, trán cửa hay tympan) của tháp Mỹ Sơn E1, thể hiện một chủ đề quen thuộc trong thần thoại Ấn Độ, đó là cảnh thần Vishnu sinh ra thần Brahma từ cuống rốn của mình. Thần Vishnu nằm trên biển vũ trụ, được nâng đỡ bởi rắn thần Shesha 7 đầu, tay phải đỡ dưới đầu, tay trái giữ chặt cuống sen mọc ra từ rốn. Trên đài sen ở đỉnh bức phù điêu là hình ảnh thần Brahma ngồi chễm chệ. Thần Brahma có bốn đầu nhìn về bốn hướng, đầu quay về phía sau không thể hiện được trên phù điêu. Ở phía chân thần Vishnu là hình ảnh một vị đạo sĩ đang chúc phúc cho cuộc đản sinh. Hai đầu của bức phù điêu là hai chim thần Garuđa có thân hình người, hai tay cầm hay con rắn như đang thành kính canh giữ cho cuộc đản sinh. Trên đường viền của bức phù điêu được chạm khắc hình bông hoa 4 cánh đơn giản theo mô típ giống như các cánh hoa trang trí trên đài thờ Mỹ Sơn E1.

Đường nét mềm mại, đơn giản nhưng sống động của các tác phẩm điêu khắc trên đài thờ Mỹ Sơn E1 và bức mi cửa này đã được xem là tiêu biểu cho một phong cách nghệ thuật sớm của điêu khắc Chămpa, xuất hiện trong khoảng thế kỷ VIII – IX.

Tượng Ganesa đứng 5.1

Pho tượng này được tìm thấy tại tháp E 5 . Thần có bốn cánh tay, một tay cầm chén có cắm cái vòi của thần, một tay cầm chuỗi hạt, hai tay khác đã gãy mất. Thần mang nhiều đồ trang sức, ở cổ là một chiếc vòng nặng có hình những cánh hoa kết xoắn xít. Thần mặc một chiếc sampot có thân buông xuống phía trước, thắt lưng được buộc lại bằng một loại khoá chạm khắc thành hình hoa trước bụng. Choàng qua vai thần là một sợi dây hình rắn, một dấu hiệu thường thấy ở các tượng thần Siva.

Với thân hình tròn trĩnh, mập mạp, tượng thần Ganesa đứng trông rất vững chãi, bệ vệ và thân thiện với mọi người. (Theo các nhà nghiên cứu, cho đến nay chỉ mới tìm thấy 2 tượng Ganesa ở dạng đứng, một tại miền nam Ấn Độ và một tại Mỹ Sơn).

Tượng Siva đứng 3.3

Tượng đươc tìm thấy ở tháp Mỹ Sơn C 1. Đây là bức tượng theo bút pháp tả thực với chiều cao gần như người thật, khuôn mặt bộc lộ những nét nhân chủng của người Chăm. Đôi mắt hơi xếch, mở lớn, cánh mũi to và đôi môi dày. Đôi vai ngang và dáng đứng thẳng toát lên một sức mạnh cường tráng.

Vũ nhạc triều đình 45.6

Đây là phiến đá gác ngang phía trên cửa đi để xây tiếp lên phần vòm cửa (được gọi là mi cửa, dầm cửa hay lanh-tô), được tìm thấy tại tháp Mỹ Sơn E 4.

Phiến đá được chạm khắc cảnh múa hát trong triều đình. Nhà vua trên một chiếc ngai ở giữa bức chạm, tay phải cầm một thanh kiếm dài, tay trái giơ cao như đang ra lệnh. Hai bên là hai người hầu cầm lọng; cạnh hai người hầu bên phải là một người đứng cầm phất trần và bên trái là một người ngồi gập hai chân lại, tay dâng một vật có miệng cong, rộng có đế cao, được phỏng đoán là một chiếc cơi đựng trầu. Tiếp thep hai bên là hai nhóm nhạc công gồm năm người, đánh trống ginăng, xập xoã và thổi kèn sarinai, những nhạc cụ này vẫn còn phổ biến trong dàn nhạc của người Chăm hiện nay.

Tượng Skanda 6.1 (Ảnh 6.1)

Tác phẩm miêu tả thần Skanda đứng trên lưng một con công. Các chi tiết trên thân hình và đuôi con công được chạm trỗ tinh tế, hoàn mỹ theo bút pháp tả thực. Rất tiếc đầu con công đã bị gãy mất, nhưng toàn bộ thân hình và dáng đứng của con công vẫn toát lên vẻ trang trọng vững chãi, tôn vinh vẻ đẹp của thần Skanda, một vị thần tượng trung cho sự trẻ trung và nhiều tài năng trong thần thoại Ấn Độ.

Các vị thần phương hướng

Ảnh 9.1, 9.2, 9,3

Đây là các vị thần được tìm thấy ở nhóm tháp B, ở khu vực các tháp B7 đến B13 , được coi là các tháp phụ nằm xung quanh tháp thờ chính, là tháp B1. Các vị thần thờ ở các tháp phụ là các vị thần có vai trò trấn giữ các phương hướng (dikpalaka). Đó là thần Sấm sét Indra, cưỡi con voi, trông nom hướng đông; thần Lửa Agni, cưỡi con tê giác, trông coi hướng đông – nam; thần Chết Yama, cưỡi con trâu, trông coi hướng nam; thần Gió Vayu, cưỡi con ngựa, coi hướng tây bắc; thần Isana (một tên khác của thần Siva), cưỡi con bò đực, coi hướng đông bắc; thần Brahma, cưỡi con ngỗng và thần Tài Lộc Kubera, không có vật cưỡi, trông coi hướng bắc.

Các vị thần này được tạc ở dạng ngồi, trên một cái bệ vuông, phía trước bệ có chạm con vật cưỡi của thần.

Ảnh 10.1, 10.2, 10.3

Tại nhóm tháp A của Mỹ Sơn cũng tìm thấy năm tượng thần phương hướng tương tự như ở nhóm tháp B, đó là thần Brahma với con ngỗng, thần Agni với con tên giác, thần Vayu với con ngựa, thần Indra với con voi và thần Niriti với một yaska (?). Khác với các tượng ở nhóm tháp B, các tượng ở nhóm tháp A không ngồi trên bệ vuông mà ngồi tựa lưng vào một tấm bia, phía trên có hình chóp nhọn và hào quang hình trái tim.

Các nhà nghiên cứu xếp nhóm các tương thần phương hướng này vào phong cách Mỹ Sơn A1, có niên đại khoảng giữa thế kỷ X.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *