Theo dấu LINGA – KOSA

Bài: Trần Đức Anh Sơn

Ảnh: Trần Đức Anh Sơn và tư liệu

  1. Tháng 9/1997, khi đang đi học khảo cổ ở Nhật Bản, tôi nhận được e-mail của một người bạn Đức, Thomas Ulbrich, thông báo từ ngày 13/10 đến ngày 14/11/1997, hãng đấu giá Spink ở London (Anh) sẽ tổ chức đấu giá 32 cổ vật đến từ Đông Nam Á, trong đó, có rất nhiều cổ vật Champa của Việt Nam. Thomas Ulbrich cho biết thêm: trong các cổ vật mà Spink đang rao bán, có 2 đầu tượng Siva bằng vàng và 1 đầu tượng Siva bằng đồng, đều là những bộ phận bị tách rời từ nhữnglinga-kosacủa Champa và Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á Berlin (Đức) rất muốn mua các đầu tượng này.

Cũng cần nói thêm rằng, trước khi Spink tổ chức đấu giá các đầu tượng Siva bằng vàng ở London, thì một số tờ báo ở Việt Nam đã đưa tin: ngày 23/7/1997, anh Nguyễn Văn Nông, nông dân ở thôn Phú Long 1 (Đại Thắng, Đại Lộc, Quảng Nam) trong khi dò tìm phế liệu đã phát hiện được một đầu tượng Siva bằng vàng, cao 24cm, trọng lượng 0,58kg. Theo giới chuyên môn, đây là đầu tượng Siva của một mukhalinga, niên đại vào thế kỷ 10, đầu tượng Siva Phú Long có những nét tương đồng với pho tượng Siva trong tháp C1 ở thánh địa Mỹ Sơn (hiện đang trưng bày tại Bảo tàng điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng). Vào thời điểm đó, tôi không có hình ảnh của đầu tượng Siva Phú Long để so sánh với những đầu tượng Siva do Spink rao bán. Sau này, John Guy, quản thủ Bảo tàng Victoria and Albert, trong bài khảo cứu The kosa marks of Champa: New Evidence in trên tạp chí Southeast Asia Archeology 1998,  có giới thiệu hình ảnh đầu tượng Siva phát hiện ở Phú Long. Điều khá ngạc nhiên là hình ảnh đầu tượng Siva Phú Long in trong bài viết của John Guy rất giống với hình ảnh của 1 trong 2 đầu tượng Siva bằng vàng in trong catalogue A Divine Art mà Spink đã phát hành trước cuộc bán đấu giá vào mùa đông năm 1997. Trong bài khảo cứu này, John Guy còn cho biết trong các năm 1996 – 1998, trên thị trường nghệ thuật London xuất hiện một số linga-kosa bằng hợp kim vàng và bạc. Ít nhất, có 6 hiện vật đã được giao dịch thành công. Chủ nhân của những hiện vật này đã đưa chúng đến các viện nghiên cứu để phân tích hợp kim và giám định niên đại và 1 trong 6 linga-kosa nói trên được xác định là đồ giả. Người ta phỏng đoán rằng những món đồ giả này được làm từ Việt Nam.

  1. Vậylinga-kosalà gì mà thu hút sự quan tâm của nhiều nhà sưu tập cổ vật trên khắp thế giới, khiến họ phải mua nhầm đồ giả?

Kosa là một lớp vỏ bọc bằng kim loại, thường là vàng hoặc bạc, dùng để bao bọc phần trên cùng của ngẫu tượng linga (hiện thân của thần Siva) thờ trong các tháp Chăm. Vào những dịp lễ trọng, người Chăm sẽ mở kosa để tiến hành nghi lễ tẩy rửa linga. Nghi thức này bắt nguồn từ các nghi lễ của phái Saivite, một hệ phái của Ấn Độ giáo tôn thờ thần Siva, vị thần Hủy diệt và Tái tạo.

Thuật ngữ kosa xuất hiện trong sử thi Mahabharata với ý nghĩa là “vỏ bọc hoặc vật chứa một thứ quý giá”. Vật quý giá ở đây chính là các linga được thờ cúng trong các ngôi đền của Ấn Độ giáo. Các ngẫu tượng lingatrong hệ phái Saivite thường được chạm khắc khuôn mặt của thần Siva, gọi là mukhalinga. Một mukhalinga có thể mang một hoặc nhiều khuôn mặt của thần Siva. Và việc dâng cúng các chiếc bao làm bằng kim loại quý như vàng và bạc để bọc bên ngoài mukhalinga là một nghĩa vụ thiêng liêng của tín đồ Saivite.

Khi Ấn Độ giáo du nhập vào Champa, thần Siva được người Chăm suy tôn là “thần của các vị thần”, là “chúa tể của muôn loài”. Vào thế kỷ thứ 4, vua Bhadresvara 1 của Champa đã cho lập thánh địa Mỹ Sơn để thờ thần Siva. Văn bia bằng chữ Phạn trong thánh địa Mỹ Sơn đã tôn thần Siva là “cội rễ của nước Champa”; “đáng kính trọng hơn Brahma, Vishnu, Indra, Surya, Asura, hơn những vị Bà La Môn và hơn những Rsi, các vua chúa”. Một văn bia khác còn cho biết: “Vua (Bhadresvara 1) sau khi đã làm một kosa-isanesvara (cho thần Siva), còn làm một mukuta cho Bhadresvara và cặp kosa-mukuta này có thể sánh với hai trụ chiến thắng tồn tại trơ trơ trên thế gian này như mặt trời và mặt trăng”. Nguồn tư liệu thành văn và những hiện vật được phát hiện từ trước đến nay liên quan đến lịch sử, văn hóa và mỹ thuật Champa chứng tỏ rằng chỉ duy nhất tượng thần Siva được làm bằng vàng; chưa thấy tượng các vị thần khác được làm bằng chất liệu quý như thế. Thậm chí, trong cuốn  Lịch sử Đông Nam Á của G.D. Hall còn ghi chép sự kiện thủy quân Java tấn công Champa và cướp đi một pho tượng Siva bằng vàng có kích thước lớn hơn người thật trong một ngôi đền ở Panduranga (Phan Rang).

Ngoài các bi ký, những thông điệp bằng tiếng Phạn được khắc trên một số linga-kosa thể hiện đây là những món quà quan trọng nhất, quý giá nhất mà các vị vua Champa dâng lên thần Siva; đồng thời, đây còn là vật biểu thị sự kết hợp giữa thần quyền và vương quyền. Hoàng gia Champa tin tưởng rằng việc tạo nên những linga-kosa quý giá bao bọc cho các linga, thường làm bằng sa thạch, sẽ thúc đẩy khả năng bảo vệ vương quốc và hoàng gia khỏi mọi điều bất trắc. Còn theo Uttara-kanda trong sử thi Ramayana thì việc thờ phụng các linga bằng vàng sẽ đảm bảo sự thịnh vượng cho vương quốc, cũng như khả năng mở rộng lãnh thổ. John Guy suy đoán có thể người Chăm đã vận dụng tư tưởng này trong sử thi Ramayana để tạo nên những linga-kosa và dâng cúng cho thần linh; coi đó là công cụ ma thuật khiến thần Siva quan tâm hơn về khả năng mở mang bờ cõi của Champa.

  1. Tháng 3/1998, trở về nước sau khi kết thúc khóa đào tạo khảo cổ học tại Nhật Bản, tôi bắt đầu tìm kiếm những thông tin liên quan đếnlinga-kosacủa Champa, đặc biệt là những thông tin về sự hiện diện của chúng trong các bảo tàng nhà nước, cũng như trong các sưu tập tư nhân ở Việt Nam. Kết quả tìm kiếm cho thấy hiện ở Việt Nam chỉ còn giữ được 2 đầu tượng Siva bằng vàng (hoặc hợp kim vàng) có gốc gác từ những linga-kosa của Champa. Đầu tượng Siva thứ nhất được phát hiện từ đầu thế kỷ 20 tại Hương Đình (Phan Thiết, Bình Thuận), hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam ở Hà Nội. Đầu tượng Siva thứ hai do anh Nguyễn Văn Nông phát hiện tại Phú Long (Đại Lộc, Quảng Nam) vào năm 1997 đã được đề cập trên đây, hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Quảng Nam ở Tam Kỳ.

Trong khi đó, thông tin (kèm hình ảnh) từ các khảo cứu của những học giả ngoại quốc, từ các cuốn guide book về các bảo tàng nước ngoài và từ catalogue của các hãng đấu giá cổ vật ở châu Âu và châu Mỹ… cho biết hiện có ít nhất 9 linga-kosa (đa số chỉ còn phần đầu tượng Siva) đang “lưu lạc” ở hải ngoại. Trong đó, Bảo tàng Quốc gia về Nghệ thuật châu Á Guimet (Bảo tàng Guimet) ở Paris (Pháp) sở hữu 2 hiện vật; Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á ở Berlin (Đức) sở hữu 1 hiện vật; Bảo tàng Văn minh châu Á ở Singapore sở hữu 1 hiện vật; 3 hiện vật đã được Spink bán đấu giá cho những nhà sưu tập giấu tên và 2 hiện vật được nhà nhiếp ảnh Michel Lechien giới thiệu trong cuốn sách Art du Vietnam – La fleur du pêcher et l’oiseau d’azur do Bảo tàng Hoàng gia Mariemont (Bỉ) xuất bản năm 2002, cũng thuộc về các nhà sưu tập ẩn danh.

Trong năm 2004, tôi có dịp sang Áo (tháng 4), Đức (tháng 7 – 9), Pháp (tháng 10) và đã thực hiện một hành trình theo dấu các linga-kosa của Champa ở châu Âu.

Tại Áo, trong cuộc triển lãm về lịch sử và văn hóa Việt Nam mang tên Việt Nam: Thần linh – Anh hùng – Tổ tiên (Vietnam: Goetter – Helden – Ahnen) tổ chức tại thành phố Leoben có trưng bày một linga-kosa đặc biệt, mượn từ Bảo tàng Guimet. Đây là linga-kosa duy nhất còn khá hoàn hảo. Kosa làm bằng bạc, gồm hai lớp, lớp ngoài sức gãy mất phần trên, nhưng lớp trong vẫn còn nguyên vẹn; đầu tượng Siva làm bằng vàng được gắn vào phần thân của kosa bằng các đinh tán. Hai tai tượng thần Siva có đeo hoa tai bằng vàng; trên cổ có một dãi trang sức bằng vàng lá, chạm trổ công phu. Tuy nhiên 5 viên đá quý gắn trên dãi trang sức này đã bị mất. Đây là hiện vật được mua bảo hiểm cao nhất trong cuộc triển lãm này và được bảo vệ rất nghiêm ngặt. Dù được phía Áo mời với tư cách chuyên gia tư vấn trưng bày cho triển lãm này, tôi cũng không được tiếp xúc với linga-kosa này, mà chỉ được chụp ảnh từ bên ngoài tủ kính.

Tại Đức, tôi được Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á Berlin mời đến thuyết trình về đề tài đồ sứ ký kiểu thời Lê – Trịnh – Nguyễn. Sau khi thuyết trình, TS. Butt, Phó giám đốc, hướng dẫn tôi tham quan bảo tàng. Đưa tôi đến trước một đầu tượng Siva bằng vàng của một linga-kosa đang trưng bày trong hai lớp tủ kính, TS. Butt cho biết Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á Berlin không mua được hai đầu tượng Siva do Spink rao bán năm 1997, mãi đến hai năm sau mới mua được đầu tượng này từ một nhà sưu tập tư nhân ở Anh. Tôi hỏi ông: “Vậy ông có biết ai là người mua mấy đầu tượng Siva do Spink rao bán năm đó không?”. TS. Butt đưa cho tôi danh mục kết quả đấu giá đính kèm cuốn catalogue giới thiệu cuộc đấu giá mùa đông 1997 của Spink. Phần lớn cổ vật đã bán đều có ghi giá mua cuối cùng và thông tin về người mua. Riêng 2 đầu tượng Siva bằng vàng của Champa thì chỉ ghi vẻn vẹn 1 chữ: SOLD (đã bán).

Tại Pháp, tôi được Philippe Truong, một nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ ở Paris giới thiệu với TS. Piere Baptiste, quản thủ sưu tập Đông Nam Á của Bảo tàng Guimet. Piere Baptiste cho biết bảo tàng này sở hữu rất nhiều tượng Champa bằng sa thạch, có cả những bộ linga-yoni bằng bạc, nhưng chỉ có 1 linga-kosa bằng vàng và 1 linga-kosa bằng bạc. Linga-kosa bằng vàng đang cho Bảo tàng Leoben mượn để trưng bày trong cuộc triển lãm Việt Nam: Thần linh – Anh hùng – Tổ tiên, chỉ còn linga-kosa bằng bạc đang trưng bày ở phòng Champa. Tôi theo Piere Baptiste viếng thăm phòng Champa. Bên cạnh những tuyệt tác điêu khắc Champa bằng sa thạch là 1 kosađã bị sứt vỡ một phần ở đỉnh, gắn với 1 đầu tượng Siva bị vỡ mất phần trán. “Tuy không còn nguyên vẹn, nhưng đây là linga-kosa duy nhất làm hoàn toàn bằng bạc, cả kosa lẫn đầu tượng Champa. Niên đại cũng rất sớm, từ thế kỷ 8. Vì thế, nó được Bảo tàng Guimet coi như bảo vật”.

Quả như lời Piere Baptiste, nhiều bảo vật của Việt Nam đang thuộc về các bảo tàng và sưu tập tư nhân ở nước ngoài. Còn ở Việt Nam, bảo vật đã ít, lại còn cất kỹ trong kho, như trường hợp của đầu tượng Siva Hương Đình và đầu tượng Siva Phú Long, nên con dân đất Việt hiếm khi được dịp mục sở thị quốc gia chi bảo. Thực đáng buồn thay!

T.Đ.A.S.

Một số hình  ảnh về Kosa được tìm thấy

Chú thích ảnh

– Kosa 01a, Kosa 01b và Kosa 01c: Đầu tượng Siva của linga-kosa. Hợp kim vàng và bạc. Thế kỷ 10. Cao 29 cm. Hãng đấu giá Spink (Anh) đã bán hiện vật này trong phiên đấu giá mùa đông năm 1997.

– Kosa 02a và Kosa 02b: Đầu tượng Siva của linga-kosa. Vàng ròng. Thế kỷ 10. Cao 16 cm. Hiện vật đã được bán đấu giá tại Spink vào năm 1997.

– Kosa 03a và Kosa 03b: Đầu Siva linga-kosa. Đồng. Thế kỷ 10. Cao 13,5 cm. Hãng bán đấu giá Spink rao bán hiện vật này với giá 30.000USD trong phiên đấu giá mua đông năm 1997 nhưng không có người mua.

– Kosa 04a: Linga-kosa với linga bằng bạc; đầu Siva bằng hợp kim vàng và bạc. Thế kỷ 8. Cao 25cm. Hiện vật của Bảo tàng Guimet.

– Kosa 04b: Linga-kosa bằng vàng và bạc của Bảo tàng Guimet (phần bên ngoài).

– Kosa 05: Linga-kosa bằng bạc. Thế kỷ 8. Cao 14cm. Hiện vật của Bảo tàng Guimet.

– Kosa 06: Bên trái: Đầu tượng Siva của linga-kosa. Vàng gắn đá quý. Cuối thế kỷ 7 – đầu thế kỷ 8. Hiện vật của Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á Berlin; Bên phải: Đầu Siva từ của linga-kosa. Hợp kim vàng và bạc. Cuối thế kỷ 7 – đầu thế kỷ 8. Hiện vật của Bảo tàng Văn minh châu Á ở Singapore.

My Son Gallery

My Son  was the most sacred place of Champa kingdom. It is on the present day Quang Nam province, about 30 kilometres west of the site of Simhapura, the capital of Champa until 1000 CE.  Protected by a circle of mountains, there were over 70 structures of brick and stone, most of which were dedicated to Siva.

During the first survey and excavations conducted by Henri Parmentier and Charles Carpeaux (1903 – 04), the My Sơn relics were classified using letters for the groups of buildings and numbers for each building in the group. For example, Tower A 1 is the principal building in the Group A.

 Epigraphic evidence on the stelae at My Sơn indicates that construction began as early as the 4th century. However the oldest remains, Group E, are dated to the 7th century. The best preserved are from the 10th and 11th centuries, mainly in Groups A, B, C and D.  Group G and the main tower of Group B were erected in the 12th and 13th centuries.

 The towers in My Son show the styles in the evolution of the art of Champa.


Pedestal of Mỹ Sơn E1, I.D. 22.4

There are 23 sculptures from My Son relics are now on exhibition in the  My Sơn Gallery of the DMCS. They belong to three groups:

 The statues of gods worshipped on the main temples :
– Pedestal of Mỹ Sơn E1, I.D. 22.4
– Standing Ganesa, I.D. 5.1
– Seated Ganesa, I.D. 5.2
– Standing Siva, I.D. 3.3
– Group of seven linga, I.D. 2.4
– Skanda, I.D. 8.1


Standing Ganesa, I.D. 5.1

The statues worshipped on the subordinated temples are of the gods guarding the  main points of the compass:

– Yama, 3.4, riding a buffalo, guarding the South.
– Varuna 9.1, riding a makara, guarding the West.
– Vayu 9.2, 9.3, riding a horse, guarding the North-West
–  Agni 10.1; 42.8, riding on rhinoceros, guarding the South-East
–  Isana 10.2, riding a bull, guarding the North-East
–  Kubera 10.3, guarding the North


Varuna 9.1

The decorative objects:

–   A tympan depicting The birth of Brahma, 17.8
– A lintel with the scene of Royal Dance, 45.8
– A tympan of the god Durga (or Uma) 16.2
– A sculpture entitled Flying Warriors, 44.10
– A  sculpture of monkey (42.6) and three other pieces (28.1;30.1; 30.3 )

Phòng Tháp Mẫm – Bình Định

Nằm cách Đà Nẵng 300km về hướng Nam, Bình Định ngày nay còn khá nhiều di tích Chăm, tiêu biểu là hệ thống đền tháp đồ sộ được xây dựng liên tục trong thời gian từ thế kỉ XI đến XV khi trung tâm chính trị của Champa đặt tại đây. Trong đợt khai quật năm 1934 và 1935 tại gò đồi Tháp Mẫm – Bình Định, J.Y Clayes đã phát hiện được rất nhiều hiện vật đẹp như rồng, voi-sư tử, chim thần Garuda, tượng và phù điêu các nam thần, nữ thần, vũ nữ…tiêu biểu cho Phong cách Tháp Mẫm. Hiện tại phòng Tháp Mẫm – Bình Định trưng bày 67 hiện vật, niên đại từ thế kỉ XII – XV.

1. Thần Brahma.

Niên đại : thế kỉ XIII – XV
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [19.8]
Xuất xứ: Tháp Mẫm

      Brahma là thần sáng tạo, một trong ba vị thần quan trọng nhất của Ấn Độ giáo. Đôi khi  Brahma còn được xem là thần của sự thông thái. Có nhiều giai thoại thú vị về sự ra đời của Brahma. Theo Puranas, Brahma được sinh ra từ một đoá hoa sen mọc từ rốn của thần Vishnu vào buổi bình minh của vũ trụ. Một giai thoại khác lại cho rằng Brahma sinh ra từ một quả trứng vàng có tên là Hiranyagarbha. Khi quả trứng tách ra làm hai nửa, Brahma sinh ra và các phần còn lại của quả trứng ngay lập tức hoá thành núi non, sông ngoài vạn vật, mọi sự sống trong vũ trụ bắt đầu từ đó.

      Nghệ thuật truyền thống thể hiện Brahma ở dạng phù điêu với bốn đầu, bốn tay cầm bốn vật tượng trưng. Mỗi cái đầu của thần được xem như tượng trưng cho một pho kinh Veda. Vật cưỡi của thần là chú ngỗng Hamsa. Mặc dù là một trong ba vị thần tối cao, ở Ấn Độ Brahma ít được thờ cúng hơn so với hai vị thần còn lại là Vishnu và Shiva.

2. Gajasimha.

Niên đại: Thế kỉ XIII
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [38.7]
Xuất xứ: Tháp Mẫm

     Gajasimha, hay còn gọi là voi-sư tử, là con vật thần thoại Ấn Độ. Thông thường, đầu voi tượng trưng cho sự thông thái của các thần và mình sư tử thể hiện uy quyền của các vua. Tác phẩm thể hiện Gajasimha kích thước to lớn, trong tư thế đứng, cổ đeo lục lạc, vòi vươn lên cao vừa trang nghiêm vừa ngộ nghĩnh.

3. Thần Siva.

Niên đại : thế kỉ XIII – XIV
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [3.17]
Xuất xứ: Tháp Mẫm

     Trong số các vị thần Ấn Độ giáo, Shiva là vị thần phức tạp nhất, và đồng thời có nhiều quyền năng nhất. Thông thường người ta biết đến Shiva như là vị thần huỷ diệt, đồng thời cũng là thần sáng tạo. Ngoài ra, theo thần thoại Ấn Độ, Shiva còn là vị thần của những vũ điệu ( dõng chúa ), thần sơn cước, thần chết. Shiva được thờ cúng rộng rãi duới hình dạng một linga.

     Trong nghệ thuật điêu khắc Chăm, tượng và phù điêu Shiva chiếm số lượng tương đối lớn, được thể hiện ở nhiều phong cách nghệ thuật, nhiều tư thế khác nhau. Trong tập tục của người Chăm xưa, các vị vua  có công trạng sau chết thường được phong thần , và thờ thần Shiva cũng chính là thờ vua. Các vua Chăm  tự nhận mình là các hoá thân của thần Siva, được tái sinh trên cõi đời này để cứu giúp thần dân của họ vì vậy các vua thường kết hợp tên mình với tên gọi của thần Siva.

     Tác phẩm kí hiệu [3.17] thể hiện Siva trong tư thế ngồi xếp bằng, trên mình có sợi dây rắn Naga quấn qua vai. Mặc dù phần đầu, hai cánh tay phụ, một phần tay phải trước và những vật cầm tay đã bị gãy vỡ, tác phẩm vẫn còn rõ những chi tiết chạm trổ cầu kỳ, tinh xảo thể hiện qua các đồ trang sức trên cổ, tay và trang phục. Tác phẩm mang phong cách Tháp Mẫm, tuy nhiên motif chuỗi ngọc trai gợi nhắc đến phong cách Mỹ Sơn A1, một ví dụ điển hình cho khuynh hướng kế thừa những chi tiết của các phong cách nghệ thuật đi trước của các tác phẩm điêu khắc Chăm.

4. Thủy quái Makara.

Niên đại : thế kỉ XIII
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [42.49]
Xuất xứ: Tháp Mẫm

     Tác phẩm là một tượng tròn, ở tư thế nằm, được cách điệu với sự pha trộn nhiều chi tiết của nhiều con vật khác nhau, hai chân trước cùng đầu vươn cao, lòng bàn chân mở ra phía trước tạo nên tư thế vừa ngộ nghĩnh vừa hung dữ.

     Theo thần thoại Ấn Độ, thủy quái Makara là vật cưỡi của thần đại dương Varuna. Trong điêu khắc Chăm, Makara còn được gọi là rồng, thường hay được thể hiện thành một cặp đôi đối xứng nhau, đặt ở lối vào các ngôi đền,  giữ  gìn sự yên tĩnh, tôn nghiêm cho nơi thờ cúng, trú ngụ của các vị thần linh.

5. Rồng.

Niên đại : thế kỉ XIII
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [42.48]
Xuất xứ: Tháp Mẫm

     Rồng được thể hiện ở dạng tượng tròn, tư thế nằm, hai chân trước đặt hướng về trước,  hai chân sau đưa ngược lên về sau tạo nên dáng vẻ rất ngộ nghĩnh. Chiếc vòng lục lạc đeo ở cổ khắc họa thêm nét sinh động, vui tươi. Đầu rồng có vẻ chưa tương xứng với toàn bộ bố cục tác phẩm. Các chi tiết tinh xảo trên mình, đầu và đuôi rồng là sự kết hợp của nhiều con vật khác nhau. Toàn bộ tác phẩm thể hiện sự khéo léo, óc sáng tạo và tính hài hước của các nghệ sĩ Chăm.

     Thông thường, rồng được thể hiện thành một cặp đôi, đặt song song trước lối ra vào của tháp Chăm. Hiện vật còn lại cùng cặp với hiện vật này đang được trưng bày tại bảo tàng Guimet ở Paris.

6. Chim thần Garuda.

Niên đại: thế kỉ XIII
Chất liệu: đá sa thạch
Kí hiệu: [41.29]
Xuất xứ: Bình Định

     Garuda có mình người, mỏ và cánh của chim nhưng đầu và chân lại giống sư tử. Chim đứng xòe cánh, tay phải cầm một con rắn  hai đầu, miệng ngậm đuôi rắn, chân phải đạp lên một đầu rắn khác.

     Garuda là vật cưỡi của thần Vishnu và nữ thần Laksmi.  Thần thoại Ấn giáo cho rằng Garuada và Naga luôn bất hoà với nhau và mối bất hoà này bắt nguồn từ việc mẹ của Garuada bị mẹ của loài rắn phỉ nhục. Các nghệ sĩ Chăm đã dành nhiều tác phẩm thể hiện chim thần Garuda ở dạng phù điêu hoặc tượng tròn.

7. Đài thờ.

Niên đại : thế kỉ XII
Chất liệu : đá sa thạch
Kí hiệu : [ 22.56]
Xuất xứ: Bình Định)

     Đài thờ là một thớt tròn, xung quanh được trang trí với 23 bầu vú phụ nữ đầy đặn, căng tròn, đường kính mỗi bầu là 11cm. Phía trên và dưới của vòng tròn vú là các đường xoắn chập hai đầu dây rất tỉ mỉ, theo phương thẳng đứng. Đây là những kiểu thức trang trí rất phổ biến trong điêu khắc Chăm vào thế kỉ XII – XIV.

     Đài thờ xứng đáng là một kiệt tác của điêu khắc Chăm, thể hiện ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực và xã hội mẫu hệ.

Phòng Mỹ Sơn

Mỹ Sơn từng là một trung tâm tín ngưỡng quan trọng của vương quốc Chămpa, thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam ngày nay, cách di tích Trà Kiệu (Simhapura – kinh đô của Chămpa cho đến năm 1000) khoảng 30 km về phía tây. Trong không gian thâm nghiêm của một thung lũng bao bọc bởi những ngọn núi nhỏ, tại đây có hơn 70 ngôi tháp, phần lớn được xây dựng để thờ thần Siva.

Qua các đợt khai quật và nghiên cứu đầu tiên vào những năm 1903 – 1904, Henri Parmentier và Charles Carpeaux đã phân định các ngôi tháp ở Mỹ Sơn thành các nhóm, dùng chữ cái đặt tên cho các nhóm tháp và chữ số đặt tên cho từng ngôi tháp trong nhóm, ví dụ ngôi tháp trung tâm của nhóm tháp chính được gọi tên là tháp A1.

Theo văn bia, tại Mỹ Sơn có thể đã có những ngôi tháp đầu tiên xây dựng từ khoảng thế kỷ IV hoặc V, nhưng đến nay chỉ còn lại các công trình kiến trúc có niên đại sớm nhất là khoảng thế kỷ VII (như nhóm tháp E). Đa số các công trình được bảo tồn tốt nhất có niên đại từ thế kỷ X đến XI (các nhóm A, B, C, D). Những ngôi tháp được xây dựng muộn nhất tại Mỹ Sơn là vào khoảng thế kỷ XII, XIII (nhóm G và tháp trung tâm của nhóm B).

Các đền tháp tại khu di tích Mỹ Sơn được xây dựng lần lượt trong một thời gian dài gần 10 thế kỷ. Các kiến trúc còn lại tại Mỹ Sơn ngày nay và các hiện vật điêu khắc sưu tầm được từ di tích này phản ánh các phong cách kiến trúc và điêu khắc khác nhau trong quá trình phát triển nghệ thuật của vương quốc Champa.

Tại phòng Mỹ Sơn của Bảo tàng Điêu khắc Chăm hiện đang trưng bày 23 hiện vật, gồm 3 nhóm hiện vật: nhóm hiện vật trong các tháp chính, nhóm hiện vật ở các tháp phụ và nhóm các hiện vật trang trí trên trán cửa hoặc trên tường tháp nói chung. Ngoài ra tại đây cũng đang trưng bày một tấm bia chữ Sanskrit và chữ Chăm cổ (ký hiệu 1.1).

Nhóm các hiện vật trong các tháp chính gồm:
–         Đài thờ Mỹ Sơn E1, ký hiệu 22.4
–         Tượng thần Ganesa đứng, ký hiệu 5.1;
–         Tượng thần Ganesa ngồi, ký hiệu 5.2
–         Tượng thần Siva đứng, ký hiệu 3.3
–         Nhóm 7 linga, ký hiệu 2.4
–         Tượng thần Skanda, ký hiệu 8.1

Nhóm các hiện vật trong các tháp phụ chung quanh tháp chính, gồm tượng các vị thần phương hướng:
–         Thần Yama 3.4
–         Thần Varuna 9.1
–         Thần Vayu 9.2, 9.3
–         Thần Agni 10.1, 42.8
–         Thần Isana 10.2
–         Thần Kubera 10.3

Nhóm các hiện vật trang trí trên tường tháp gồm có:
–         Bức trán cửa (tympan) Đản sinh Brahma 17.8
–         Bức dầm cửa (linteau) Vũ nhạc triều đình 45.8
–         Bức trán cửa Thần Durga (hay Uma) 16.2
–         Bức trang trí Chiến sĩ bay 44.10
–         Một tượng khỉ (42.6) và 3 vật trang trí kiến trúc (28.1;30.1; 30.3 )

Đài thờ Mỹ Sơn E 1

Ở giữa của mặt trước đài thờ là một bậc cấp nhỏ. Thành của bậc cấp là một bức chạm tả cảnh ba người trong điệu múa khăn. Người giữa trong tư thế uốn mình hai chân xoãi gần sát đất, hai tay dang rộng nâng một dãi lụa với nét mặt ngẩng nhìn lên. Hai bên là hai vũ công, chân trái khép lại, chân phải xoãi bật ra, hai tay cong lên nâng dãi lụa. Tất cả toát lên một vẻ say sưa, thành kính trong nghi lễ dâng cúng thần linh.

          Hai bên bậc cấp là hai phiến đá chạm khắc hai vòm cuốn, mô phỏng theo hình dáng các vòm cuốn trên các cửa tháp. Dưới hai vòm cuốn là hình ảnh hai nhạc công, một người đang chơi đàn và một người thổi sáo. Bên hông phải của bậc cấp đài thờ là cảnh một đạo sĩ ngồi trầm ngâm trước một quyển kinh, bên trái đạo sĩ là một chú két ló đầu ra từ một lùm cây, bên phải là một chú sóc duỗi cái đuôi xù chạy xuống từ một thân cây to có tán lá toả ngang đầu đạo sĩ.

Các ô khác của đài thờ miêu tả cảnh một tu sĩ nằm tĩnh tâm, lần chuỗi hạt dưới một bóng cây, cảnh biểu diễn âm nhạc với người thổi sáo và người vỗ trống baranưng, cảnh tu sĩ đang giảng đạo cho tín đồ, cảnh đạo sĩ đang luyện thuốc và chữa bệnh. Trong các cảnh này còn có chạm khắc những con hổ, con heo rừng làm cho khung cảnh sinh hoạt trong rừng của các đạo sĩ càng thêm sống động.

Thường được chạm khắc chung quanh các đài thờ là hình ảnh hoặc chuyện kể về các vị thần. Riêng ở đài thờ Mỹ Sơn E1 ta bắt gặp các bức chạm miêu tả nhiều cảnh sinh hoạt hàng ngày trong rừng của các tu sĩ Ấn Độ Giáo một cách sống động, đầy tính nghệ thuật.

Mi cửa tháp Mỹ Sơn E1: Đản sinh Brahma

Đây là bức chạm khắc trang trên vòm cửa (được gọi là mi cửa, trán cửa hay tympan) của tháp Mỹ Sơn E1, thể hiện một chủ đề quen thuộc trong thần thoại Ấn Độ, đó là cảnh thần Vishnu sinh ra thần Brahma từ cuống rốn của mình. Thần Vishnu nằm trên biển vũ trụ, được nâng đỡ bởi rắn thần Shesha 7 đầu, tay phải đỡ dưới đầu, tay trái giữ chặt cuống sen mọc ra từ rốn. Trên đài sen ở đỉnh bức phù điêu là hình ảnh thần Brahma ngồi chễm chệ. Thần Brahma có bốn đầu nhìn về bốn hướng, đầu quay về phía sau không thể hiện được trên phù điêu. Ở phía chân thần Vishnu là hình ảnh một vị đạo sĩ đang chúc phúc cho cuộc đản sinh. Hai đầu của bức phù điêu là hai chim thần Garuđa có thân hình người, hai tay cầm hay con rắn như đang thành kính canh giữ cho cuộc đản sinh. Trên đường viền của bức phù điêu được chạm khắc hình bông hoa 4 cánh đơn giản theo mô típ giống như các cánh hoa trang trí trên đài thờ Mỹ Sơn E1.

Đường nét mềm mại, đơn giản nhưng sống động của các tác phẩm điêu khắc trên đài thờ Mỹ Sơn E1 và bức mi cửa này đã được xem là tiêu biểu cho một phong cách nghệ thuật sớm của điêu khắc Chămpa, xuất hiện trong khoảng thế kỷ VIII – IX.

Tượng Ganesa đứng 5.1

Pho tượng này được tìm thấy tại tháp E 5 . Thần có bốn cánh tay, một tay cầm chén có cắm cái vòi của thần, một tay cầm chuỗi hạt, hai tay khác đã gãy mất. Thần mang nhiều đồ trang sức, ở cổ là một chiếc vòng nặng có hình những cánh hoa kết xoắn xít. Thần mặc một chiếc sampot có thân buông xuống phía trước, thắt lưng được buộc lại bằng một loại khoá chạm khắc thành hình hoa trước bụng. Choàng qua vai thần là một sợi dây hình rắn, một dấu hiệu thường thấy ở các tượng thần Siva.

Với thân hình tròn trĩnh, mập mạp, tượng thần Ganesa đứng trông rất vững chãi, bệ vệ và thân thiện với mọi người. (Theo các nhà nghiên cứu, cho đến nay chỉ mới tìm thấy 2 tượng Ganesa ở dạng đứng, một tại miền nam Ấn Độ và một tại Mỹ Sơn).

Tượng Siva đứng 3.3

Tượng đươc tìm thấy ở tháp Mỹ Sơn C 1. Đây là bức tượng theo bút pháp tả thực với chiều cao gần như người thật, khuôn mặt bộc lộ những nét nhân chủng của người Chăm. Đôi mắt hơi xếch, mở lớn, cánh mũi to và đôi môi dày. Đôi vai ngang và dáng đứng thẳng toát lên một sức mạnh cường tráng.

Vũ nhạc triều đình 45.6

Đây là phiến đá gác ngang phía trên cửa đi để xây tiếp lên phần vòm cửa (được gọi là mi cửa, dầm cửa hay lanh-tô), được tìm thấy tại tháp Mỹ Sơn E 4.

Phiến đá được chạm khắc cảnh múa hát trong triều đình. Nhà vua trên một chiếc ngai ở giữa bức chạm, tay phải cầm một thanh kiếm dài, tay trái giơ cao như đang ra lệnh. Hai bên là hai người hầu cầm lọng; cạnh hai người hầu bên phải là một người đứng cầm phất trần và bên trái là một người ngồi gập hai chân lại, tay dâng một vật có miệng cong, rộng có đế cao, được phỏng đoán là một chiếc cơi đựng trầu. Tiếp thep hai bên là hai nhóm nhạc công gồm năm người, đánh trống ginăng, xập xoã và thổi kèn sarinai, những nhạc cụ này vẫn còn phổ biến trong dàn nhạc của người Chăm hiện nay.

Tượng Skanda 6.1 (Ảnh 6.1)

Tác phẩm miêu tả thần Skanda đứng trên lưng một con công. Các chi tiết trên thân hình và đuôi con công được chạm trỗ tinh tế, hoàn mỹ theo bút pháp tả thực. Rất tiếc đầu con công đã bị gãy mất, nhưng toàn bộ thân hình và dáng đứng của con công vẫn toát lên vẻ trang trọng vững chãi, tôn vinh vẻ đẹp của thần Skanda, một vị thần tượng trung cho sự trẻ trung và nhiều tài năng trong thần thoại Ấn Độ.

Các vị thần phương hướng

Ảnh 9.1, 9.2, 9,3

Đây là các vị thần được tìm thấy ở nhóm tháp B, ở khu vực các tháp B7 đến B13 , được coi là các tháp phụ nằm xung quanh tháp thờ chính, là tháp B1. Các vị thần thờ ở các tháp phụ là các vị thần có vai trò trấn giữ các phương hướng (dikpalaka). Đó là thần Sấm sét Indra, cưỡi con voi, trông nom hướng đông; thần Lửa Agni, cưỡi con tê giác, trông coi hướng đông – nam; thần Chết Yama, cưỡi con trâu, trông coi hướng nam; thần Gió Vayu, cưỡi con ngựa, coi hướng tây bắc; thần Isana (một tên khác của thần Siva), cưỡi con bò đực, coi hướng đông bắc; thần Brahma, cưỡi con ngỗng và thần Tài Lộc Kubera, không có vật cưỡi, trông coi hướng bắc.

Các vị thần này được tạc ở dạng ngồi, trên một cái bệ vuông, phía trước bệ có chạm con vật cưỡi của thần.

Ảnh 10.1, 10.2, 10.3

Tại nhóm tháp A của Mỹ Sơn cũng tìm thấy năm tượng thần phương hướng tương tự như ở nhóm tháp B, đó là thần Brahma với con ngỗng, thần Agni với con tên giác, thần Vayu với con ngựa, thần Indra với con voi và thần Niriti với một yaska (?). Khác với các tượng ở nhóm tháp B, các tượng ở nhóm tháp A không ngồi trên bệ vuông mà ngồi tựa lưng vào một tấm bia, phía trên có hình chóp nhọn và hào quang hình trái tim.

Các nhà nghiên cứu xếp nhóm các tương thần phương hướng này vào phong cách Mỹ Sơn A1, có niên đại khoảng giữa thế kỷ X.

Welcome to Da Nang Museum of Cham Sculpture

The Museum’s first building was opened in 1919, but many Cham sculptures collected in Da Nang, Quang Nam and elsewhere were brought to the site over the preceding twenty years.

The collection was begun by French archaelogists and experts from L’École Francaise d’Extrême Orient (EFEO). Some artefacts were sent to Paris and others to the Ha Noi and Sai Gon (now Ho Chi Minh City) museums, but many typical objects were left in Tourane (now Da Nang).

 The establishment of a Cham sculpture museum in Da Nang was first proposed in 1902 by the Department of Archaelogy of EFEO. Henri Parmentier, a prominent archaelogist of the department, made great contributions to the compaign for its construction. The first building was designed by two French architects. M. Deleval and M. Auclair. The Museum has been extended twice, but the character of the original architecture has been well preserved.

 The first extension was in the 1930s, with two new galleries providing display space for the objects added in the 1920s and 1930s. Henri Parmentier directed the display based on the areas where the sculptures were found. The 1000 square metre of floor space was arranged into the My Son , Tra Kieu, Dong Duong and Thap Mam galleries and the  Quang Tri, Quang Ngai, Binh Dinh, Kon Tum corridors.

In 2002, the Museum was again extended with the two-storey building provide an extra 1000 square metre. The new building provides space for display, storage, a library, restoration workshop and offices for staff.

Before 2007, the Museum was managed by the Da Nang Museums, and administrative organ in charge of the cities’ museums and heritage. On 02 July 2007, the city authorities affiliated the Da Nang Museum of Cham Sculpture with the City Department of Culture, Sport and Tourism.

Giao lưu văn hóa Việt Chăm ở Quảng Nam – Đà Nẵng

Võ Văn Thắng

     Quá trình hình thành cư dân vùng Quảng Nam-Đà Nẵng diễn ra với sự đan xen, pha trộn của nhiều tộc người. Trong lịch sử, Quảng Nam-Đà Nẵng đã chứng kiến  sự giao lưu, tiếp xúc giữa các nền văn hoá khác nhau, trong đó sự tiếp xúc văn hoá Việt- Chăm có một vai trò quan trọng.

     Từ thế kỷ XVI, khi viết về phong tục ở vùng Ô châu (bao gồm Điện Bàn), tác giả sách Ô châu cận lục đã ghi nhận một số nét khác biệt trong sinh hoạt của vùng này do ‘’Thói cũ đã lâu ngày, lối mới còn quá ít’’, “Làng An Lai huyện Khang Lộc còn giữ dâm phong; làng Phù Lưu châu Bố Chính có món thuốc độc. Nói tiếng Chiêm thì có thổ dân làng La Giang, mặc áo Chiêm thì có con gái làng Thuỷ Bạn. Dân xã Hoài Tài, Tân Lại quá nửa có thói mây mưa; người xã Bao Vinh, Lai ân còn giữ nết trăng gió, thói quen cổ truyền cũng đã lâu lắm. ”

Thực tế trong các hoạt động lao động sản xuất, khai thác thiên nhiên, người dân ở Quảng Nam Đà Nẵng ắt hẳn đã có tiếp thu các kinh nghiệm, kỹ thuật  của người Chămpa. Người Chămpa xưa ở vùng đất này đã biết dệt vải, nấu đường, làm gốm, khai thác lâm, hải sản. Cho đến ngày nay cũng còn tìm thấy những dấu vết của các bờ đập và kênh mương thuỷ lợi của người Chămpa ở vùng Duy Xuyên, Thăng Bình. Đặc biệt, chiếc ghe bầu của vùng Quảng Nam- Đà Nẵng là một sự dấu hiệu rõ nét về việc tiếp thu kỹ thuật của Chămpa vốn có nhiều kinh nghiệm đi lại trên biển. Các nhà kỹ thuật nhận thấy cấu tạo của chiếc ghe bầu khác nhiều với cách làm các loại thuyền đi biển của người Việt ở vùng biển Thanh Hoá trở ra.

Riêng ở khía cạnh tín ngưỡng, những vị thần và sự thờ cúng của người Chămpa vẫn còn ẩn hiện trong nhiều đền miếu và sinh hoạt cúng tế của người Quảng Nam-Đà Nẵng. Mặc dù có những cuộc chiến tranh, tranh giành quyền lực giữa các triều đình Chăm- Việt, nhưng các đền, tháp, các tượng thần của người Chămpa vẫn luôn là những dấu hiệu được cư dân địa phương sùng tín và thờ cúng. Chúng ta có thể bắt gặp nhiều miếu thờ của người Việt hiện nay được xây dựng gần hoặc ngay trên các nền đền tháp của người Chămpa. Các miếu này thường là miếu thờ âm linh nói chung, trong đó bao gồm những ma Lồi, ma Lạc, Chăm, Chợ, Mọi, Rợ và các thần linh của người Chămpa mà người địa phương hiện nay còn có một ý niệm mơ hồ.

Ở các đền miếu này, có khi chúng ta còn thấy được những tượng thờ của người Chămpa để lại, đôi khi đã được tô thêm các lớp vôi, hoặc kẻ vẽ thêm nhiều màu sơn mới. Bên cạnh một nhà thờ tiền hiền ở Hương Quế, Quế Sơn, một tượng bò thần bằng đá của người Chămpa được đặt trong một miếu thờ và được nhân dân địa phương  hương khói và truyền tụng những truyện kể ly kỳ. ở miếu thờ bà Phưòng Chào ở Đai Lộc, bên cạnh một gốc cây, ta còn thấy một tượng thần Chămpa với một bình cắm hương phía trước. Các trường hợp tương tự cũng có thể nhận thấy ở Duy Xuyên, Hội An, Hoà Vang.. ..

     Tên gọi các vị  thần Chămpa được biến đổi theo nhiều dạng. Khi được tiếp thu bởi những quan lại, trí thức có hiểu biết Hán học, thì tên gọi thần  Pô Inư Nagar được phiên thành ra Thiên Y A Na . Trong các sắc phong thần thì  có khi ghi là Thiên Y A Na Diễn Phi Chúa Ngọc, và nhiều người gọi vắn tắt là Bà Chúa Ngọc, trong một vài văn cúng có khi ghi là Chủ Ngu Man Nương hoặc Chủ Ngung Man Nưong. Đối với người bình dân thì âm Pô của tiếng Chăm (một cách gọi tôn xưng các vị thần ) được giữ nguyên thành Bô Bô phu nhân, như trường hợp miếu thờ bà Bô Bô ở Duy Xuyên. Ngoài ra, do các tượng thần của Chămpa, kể cả nam thần và nữ thần, thường có ngực lớn, nên người bình dân về sau thường gọi chung là Bà, và ngôi miếu thờ được gọi là Miếu Bà.

     Nhiều nơi có miếu thờ Bà Dàng hay Cồn Dàng, Lùm Dàng, Gò Dàng , có thể ngờ rằng đây cũng chính là dấu tích thờ các vị thần Chămpa, bởi vì trong tiếng Chăm, âm “Ian” hay “Yan” có nghĩa là “thần thánh”. Chữ, âm Hán Việt đọc là dương, nhưng âm Hán đọc là Yan, cho nên một số địa danh Hán-Việt thoạt nghe như không có liên quan gì đến Chămpa vẫn có thể có nguồn gốc Chămpa, như Đồng Dương, Thai Dương, Dương Lâm, Dương Sơn (Nhận xét của A.Sallet). Ngoài ra, các nơi thờ Bà Vú, Bà Lồi, Bà Đá, Bà Rắn (giọng Quảng Nam đọc là Bà Rén) rõ ràng là có nguồn gốc gần gũi với việc dân gian gọi tên các tượng thần bằng đá của người Chămpa, thường có ngực lớn để trần hoặc gắn liền với các đầu rắn thần Naga trong truyền thuyết Bà la môn.

Ở Quảng Nam Đà Nẵng có nhiều miếu Bà. Trong tín ngưỡng thờ Bà của nhân dân Quảng Nam Đà nẵng ngày nay hẳn đã có sự pha trộn của các tín ngưỡng dân gian khác nhau bao gồm các tín nguỡng dân gian lâu đời tại chỗ lẫn các tín ngưỡng do cư dân từ phía bắc mang vào, và những biến thể hiện đại đa dạng. Sự pha trộn và phát sinh mới xảy ra thường xuyên trong quá trình lịch sử cho nên khó có thể phân tích dấu vết các tầng lớp văn hoá khác nhau trong từng hiện tượng.

     Một trường hợp điển hình là việc thờ Thiên Y A Na. Vị thần này đã được các vua Việt Nam phong thần, được thờ cúng ở nhiều nơi  và  được nhắc đến trong nhiều văn tế ở các lễ cúng. Việc thờ cúng Thiên Y A Na có nhiều yếu tố tương tự tục thờ Mẫu ở các tỉnh phía Bắc, có xen lẫn với hiện tượng cầu đồng, hát chầu văn.. .. và đối với người bình dân, ít ai nghĩ đây là một vị thần có nguồn gốc Chămpa. ở các miếu Bà, mặc dù bên trong miếu có thờ một tượng thần Chămpa, nhưng các truyền thuyết đi kèm thường miêu tả như là nhân thần Việt.

     Hiển nhiên, sự tồn tại các vị thần có nguồn gốc Chămpa trong đời sống tín ngưỡng của nhân dân Quảng Nam-Đà Nẵng nói riêng, và miền Trung nói chung, cần được giải thích từ hai nguyên nhân.

     Một là, từ giai đoạn đầu tiếp xúc Chăm-Việt, những cư dân Chămpa ở lại vùng Quảng Nam Đà nẵng tiếp tục duy trì nếp tín ngưỡng của họ và những người mới di cư đến đã tiếp thu cách nhìn và sự thờ cúng của người tại chỗ . Qua các thời kỳ lịch sử, đã xảy ra sự thay đổi về danh xưng, về nghi lễ cho phù hợp với các quan niệm của chính quyền đương thời, và nguồn gốc Chămpa dần dần bị phai mờ.

     Hai là, những di dân mới đến, mặc dù cư trú ở nhũng địa bàn không có cư dân Chămpa và cũng không biết rõ về các vị thần và tín ngưỡng của người Chămpa, nhưng vẫn cảm nhận các thần thánh theo quan niệm tín ngưỡng của riêng mình. Họ gán các tên gọi và truyền thuyết mới cho những tượng thần và đền miếu của cư dân cũ để lại, đưa vào đó những cách giải thích và những nghi lễ theo truyền thống văn hoá của mình.

     Cư dân của vùng Quảng Nam Đà Nẵng ngày nay là kết quả của sự pha trộn từ nhiều nguồn gốc, trong đó có một bộ phận có nguồn gốc Chămpa. Tuy vậy, người bình dân Quảng Nam Đà Nẵng ngày nay thường nghĩ mình là người Việt thuần tuý,  hiếm thấy ai nghĩ rằng họ là người gốc Chămpa.  Cho nên, ngày nay chúng ta có thể thấy dân chúng thờ cúng, nhang khói ở một miếu thờ Bà nào đó với một tượng thần Chămpa bên trong, nhưng không thấy sự thờ cúng tương tự ở các di tích đền tháp Chămpa. Điều này cũng có nghĩa là việc thờ cúng các vị thần có nguồn gốc Chămpa là kết quả của sự tiếp xúc, giao lưu xảy ra từ rất xa xưa và đã Việt hoá cao độ.

     Hiển nhiên cũng phải thừa nhận là trong tâm thức của người Quảng Nam – Đà Nẵng, hình ảnh những thần linh Chàm, những ma Hời vẫn còn sống động, gần gũi. Vài chục năm trước, ở vùng Quảng Nam-Đà Nẵng còn có tục cúng tá thổ hoặc mãi thổ. Đây là một hình thức cúng đất ở quy mô xóm hoặc làng, thường được tiến hành khi trong vùng có xảy ra nhiều điều bất an như dịch bệnh, mất mùa. Buổi lễ này có ý nghĩa tượng trưng cho việc người đang ở được cư dân xưa kia  cho thuê đất (tá thổ) hoặc bán đất (mãi thổ). Trong buổi lễ, dưới hình thức ứng đồng, có hai người đóng vai vợ chồng chủ đất cùng dân làng đi đo đất(tượng trưng) và đồng ý cho dân làng thuê hoặc mua.

     Ngày nay mặc dù lễ mãi thổ hay tá thổ ở quy mô làng xã không còn tổ chức nữa nhưng ở mỗi gia đình vẫn còn giữ tục cúng đất; ở các vùng nông thôn Quảng Nam-Đà Nẵng, hầu như nhà nào cũng duy trì lễ cúng này trong các tháng mùa Xuân. Một số gia chủ nghĩ rằng đây là lễ cúng các thần coi giữ đất đai trong vườn, nhưng chúng ta có thể thấy trong các lời khấn và văn tế của lễ này đề cập đến một đối tượng là: “ ma Chàm, ma Chợ, ma Mọi, ma Rợ, thương vong đói khát, ma Lồi, ma Lạc, hữu danh vô vị, hữu vị vô danh, đẳng chúng cô hồn đồng lai phụ hưởng”. Trong các lễ vật , luôn có những thực phẩm của cư dân đồng bằng ven biển như cua, mắm cái, khoai lang.. .. và sau khi cúng xong, gia chủ bỏ các thực phẩm này vào trong một chiếc giỏ ( gọi là xà-lét) làm bằng bẹ chuối, mô phỏng hình dạng chiếc gùi của các dân tộc ít người, đem treo ở đầu ngõ. Việc này ngụ ý nếu có những ma Chăm, ma Chợ, ma Mọi, ma Rợ không vào được trong nhà gia chủ thì cũng hưởng được lễ vật ở chiếc xà lét.

     Có thể nói, dù cho điều gì đã xảy ra trong các điều kiện của quá khứ thì ngày nay, người dân vùng Quảng Nam Đà Nẵng vẫn giữ một mối dây quan hệ cảm thông, thân thiện với những cư dân thời trước. Và mặc dù có sự giao lưu, đan xen của nhiều văn hoá, tộc người khác nhau trong lịch sử,  ngày nay, văn hoá vùng Quảng Nam- Đà Nẵng đã hoà quyện thành một thể thống nhất, không còn sự phân biệt giữa các nguồn gốc khác nhau.

(Tạp chí Đất Quảng số 4/1998)

Lịch sử bảo tàng điêu khắc Chăm

Bảo tàng Điêu khắc Chăm được chính thức khánh thành vào đầu năm 1919. Thật ra, hơn 20 năm trước đó, người ta đã tập trung về địa điểm này nhiều hiện vật điêu khắc Chăm được tìm thấy trong vùng Đà Nẵng, Quảng Nam và các tỉnh lân cận. Một bức ảnh chụp vào đầu thế kỷ XX cho thấy địa điểm được chọn để tập trung các hiện vật là một gò đất có nhiều cây lớn, các mảng đài thờ, tượng đá được xếp đặt rải rác ngoài trời.

 Việc thu thập những tác phẩm điêu khắc Chăm bắt đầu từ những năm cuối thế kỷ XIX  được thực hiện bởi những người Pháp yêu ngành khảo cổ học, đặc biệt là của những người làm việc cho Trường Viễn Đông Bác Cổ của Pháp ( L’ École francais d’ Éxtrême – Orient, viết tắt là EFEO) và những đồng nghiệp Việt Nam. Từ đầu thế kỷ XX, một số hiện vật điêu khắc Chăm đã được chuyển đi Pháp, một số khác được chuyển ra Bảo tàng tại Hà Nội và Bảo tàng tại Sài Gòn, nhưng phần nhiều những tác phẩm tiêu biểu vẫn còn để lại tại Đà Nẵng. Ý tưởng về xây dựng ở Đà Nẵng một nhà bảo tàng cho các tác phẩm điêu khắc Chăm đã manh nha từ năm 1902 với một đề án của Khoa Khảo cổ của EFEO. và tòa nhà đầu tiên của bảo tàng được chính thức hoàn thành 17 năm sau đó theo thiết kế của hai kiến trúc sư người Pháp là Delaval và Auclair. Quá trình xây dựng đề án và vận động để đề án được thực hiện có sự đóng góp lớn của Henri Parmentier, chuyên gia khảo cổ của EFEO và là một trong những người đầu tiên có đóng góp quan trọng trong việc sưu tầm, nghiên cứu di sản văn hóa Chăm. Toàn bộ toà nhà và phong cách kiến trúc ban đầu của bảo tàng vẫn còn giữ lại cho đến ngày nay mặc dầu đã trải qua hai lần mở rộng quan trọng.

Lần mở rộng thứ nhất được tiến hành vào những năm đầu thập kỷ 1930, hoàn thành vào năm 1936. Đó là việc xây dựng thêm hai phòng trưng bày hai bên, thẳng góc về phía trước của tòa nhà cũ, nhằm đủ chỗ để trưng bày thêm những hiện vật mới được thu thập về trong những năm 1920, 1930.  Theo ý tưởng của Henri Parmentier,  hiện vật được phân loại để trưng bày theo nguồn gốc địa điểm nơi chúng được phát hiện hoặc khai quật. Không gian của toà nhà bảo tàng gần 1000 m2 đã được bố trí thành những khu vực trưng bày, tạm gọi tên như sau: Phòng Mỹ Sơn – Quảng Trị, Phòng Trà Kiệu, Phòng Đồng Dương, Phòng Tháp Mẫm và các hành lang Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Kon Tum. Ngoài ra còn có một phòng nhỏ làm kho. Cách bố trí không gian trưng bày này cơ bản vẫn được duy trì cho đến hiện nay.

Lần mở rộng thứ hai là việc xây thêm một toà nhà hai tầng ở phía sau khu nhà cũ, với diện tích sử dụng khoảng 2.000 m2 dành cho việc trưng bày và hơn 500 m2 dành làm kho, xưởng phục chế và phòng làm việc. Tại tầng 1 của khu nhà mới này hiện đang trưng bày những hiện vật trước đó còn để trong kho và một số hiện vật sưu tầm được sau năm 1975. Tầng 2 trưng bày về văn hóa Chăm đương đại bao gồm sưu tập về trang phục, nhạc cụ và hình ảnh lễ hội của đồng bào dân tộc Chăm.

Trước năm 2007, Bảo tàng Điêu khắc Chăm là một bộ phận của cơ quan Bảo tàng Đà Nẵng. Ngày 02 tháng 7  năm 2007, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng có Quyết định số 5070/QĐ-UBND về việc thành lập Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, là một đơn vị độc lập với Bảo tàng Đà Nẵng, trực thuộc Sở Văn hóa – Thông tin, nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng.

Bảo tàng chăm ra mắt website đặt vé tham quan online

Bảo tàng Chăm thu hút nhiều thành phần du khách khác nhau

Nhu cầu tìm hiểu thông tin về bảo tàng Chăm tăng mạnh

Bảo tàng Chăm thu hút nhiều thành phần du khách khác nhau

Bảo tàng Chăm thu hút nhiều thành phần du khách khác nhau
Bảo tàng Chăm thu hút nhiều thành phần du khách khác nhau

Những năm gần đây lượng khách tham quan bảo tàng Chăm ngày càng tăng mạnh kể từ khi thành phố Đà Nẵng đẩy mạnh hoạt động quảng bá du lịch. Có rất nhiều thành phần du khách đến tham quan bảo tàng Chăm, có người là học giả, nhà nghiên cứu các hiện vật, đồ cổ của văn hóa Chăm, có người là giáo viên, đến bảo tàng để nâng cao thêm kiến thức phục vụ cho việc dạy học. Cũng có những trường hợp tham quan bảo tàng là các đoàn học sinh, sinh viên. Các em đến để khám phá những di tích lịch sử của đất nước. Ngoài ra cũng có những khách đến tham quan bảo tàng Chăm chỉ là khách du lịch đơn thuần, họ đến xem mục đích chỉ muốn tìm hiểu vẻ đẹp của đất nước.

Xây dựng website là kênh phát ngôn chính thức của bảo tàng

Xây dựng website là kênh phát ngôn chính thức của bảo tàng
Xây dựng website là kênh phát ngôn chính thức của bảo tàng

Trong khi các quốc gia phát triển trên thế giới đã đẩy mạnh công tác quảng bá bảo tàng qua các kênh truyền thông khác nhau, từ tivi, báo đài, radio cho đến các kênh mạng xã hội trên internet như facebook, youtube, twitter, website,… thì ở Việt Nam vẫn còn là điều gì đó khá lạ lẫm và mới mẽ. Thực tế cho thấy nhu cầu tìm hiểu thông tin về bảo tảng của người dân là rất lớn, nhưng các kênh thông tin còn rất hạn chế gần như không có trang nhiều trang web về bảo tàng, nếu có thì thông tin cũng không chính xác, uy tín.

Đơn cử như trường hợp giới thiệu tour tham quan bảo tàng, đa số do các hướng dẫn viên tự mình viết ra và thuyết trình trên facebook, thông tin rất hạn chế và không được kiểm chứng. Trong khi đó người đi tham quan thì mong muốn biết được nội dung, hình ảnh chính xác của bảo tàng được phát đi từ chính trang web của bảo tàng, từ đó có thể cập nhật thêm kiến thức phong phú về các hiện vật có giá trị lịch sử văn hóa lâu đời. Nếu những kiến thức thật hấp dẫn họ sẽ lên kế hoạch đến tham quan bảo tàng. Xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu thông tin về bảo tàng Chăm của phần lớn du khách, vừa qua chúng tôi đã quyết định làm web chamuseum đặt vé tham quan online để phục vụ nhu cầu của du khách gần xa.

Lợi ích của việc thiết kế website bảo tàng Chăm

Website bảo tàng Chăm chính là thư viện di sản văn hóa

Website bảo tàng Chăm chính là thư viện di sản văn hóa
Website bảo tàng Chăm chính là thư viện di sản văn hóa

Những hình ảnh, nội dung về các hiện vật được số hóa và đưa lên website chính là cách để bảo vệ các di sản văn hóa. Nếu phải lưu trữ bảo quản tất cả các hiện vật của nền văn hóa Chăm cổ xưa thì cần phải xây dựng cả một nhà kho, thư viện rộng lớn. Tốn nhiều công sức để trưng bày, bảo quản, nếu không khéo có thể làm hỏng hiện vật. Ngoài ra, có nhiều hiện vật quý hiếm không thể đưa ra trước công chúng, đó là điều hết sức đáng tiếc. Khiến cho người yêu mến các di sản văn hóa không có điều kiện tiếp cận, tìm hiểu đầy đủ về nền văn hóa xưa.

Trong khi đó, với việc thiết kế website bảo tàng Chăm, mọi thông tin, hình ảnh của tất cả các hiện vật đều có thể trình bày trên trang web cho mọi người chiêm ngưỡng, tìm hiểu. Quả thực website bảo tàng chính là một thư viện văn hóa online hữu ích.

Website bảo tàng Chăm là diễn đàn thảo luận của các nhà nghiên cứu

Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm giữa các diễn giả, nhà nghiên cứu không giống như việc tổ chức tiệc tùng, du lịch, nó đòi hỏi kế hoạch làm việc tốn kém. Trong khi đó chỉ cần xây dựng diễn đàn bên trong website bảo tàng Chăm là mọi người có thể đàm luận với nhau thoải mái, không tốn nhiều thời gian, công sức cho những thứ không cần thiết.

Website chính là bảo tàng ảo

Trưng bày nhiều hiện vật trên website

Như đã chia sẻ ở trên, với website chúng ta có thể dễ dàng trưng bày nhiều hiện vật mà không bị lo về giới hạn hay bảo quản. Du khách dễ dàng truy cập website và tìm hiểu về các hiện vật của các phòng Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫn chỉ với vài cú click chuột đơn giản.

Du khách dễ dàng tham quan từ xa

Chỉ cần một chiếc laptop hoặc smartphone có kết nối internet là có thể xem thông tin cần thiết về bảo tàng Chăm. Không cần quan tâm bạn ở đâu, lúc nào, khi nào rãnh đều có thể tham quan bảo tàng một cách thoải mái.

Gây quỹ cộng đồng thông qua website bảo tàng

Với website, chúng ta có thể tổ chức gây quỹ cộng đồng để thực hiện các dự án quan trọng, vì đây là trang web của bảo tàng nên có tiếng nói và uy tín nhất định. Trong công tác khảo cổ, khai quật, bảo quản các hiện vật đôi lúc có những dự án cần sự góp sức của nhiều người của cả cộng đồng thì mới làm tốt được, nhất là những khâu đòi hỏi nhiều về vấn đề tài chính. Có những hiện vật không thể bảo quản bằng công nghệ bình thường được mà phải sử dụng công nghệ hiện đại để bảo quản. Ngoài ra, những học sinh, sinh viên cũng cần có những chuyến du khảo để mở rộng hiểu biết, việc gây quỹ như thế này là cần thiết để giúp ích cho việc học của các em

Các tính năng hữu ích của website bảo tàng chammuseum

Thiết kế website responsive

Việc thiết kế website responsive là một yêu cầu bắt buộc trong công nghệ dịch vụ thiết kế website hiện nay. Responsive website là websie có thể xem ở mọi dạng thiết bị media, dù cho đó là máy tính để bàn, laptop, smartphone, máy tính bảng,… Mỗi thiết bị có kích thước và mẫu mã khác nhau nên không thể dùng chung một định dạng website xem được, cần phải có định dạng riêng cho từng thiết bị, đó là lý do chuẩn responsive website ra đời

Website bảo tàng Chăm có tốc độ load nhanh

Website bảo tàng Chăm có tốc độ load nhanh
Website bảo tàng Chăm có tốc độ load nhanh

Đây là yêu cầu bắt buộc của chúng tôi giành cho những công ty thiết kế website. Khách hàng có thể bỏ ra hàng giờ để nhâm nhi ly bia, cafe, nhưng họ không thể chịu đựng nổi việc website load 10s mà chưa xong. Do đó công ty thiết kế website bảo tàng Chăm thiết kế web load rất nhanh, đáp ứng nhu cầu công việc gấp gáp của du khách gần xa.

 Các menu website được phân cấp rõ ràng

Nếu không có menu phân cấp thì thật khó lòng để du khách hiểu mình cần tìm gì khi truy cập vào website. Nên Chammuseum cho làm các menu website rõ ràng, giúp khách hàng dễ dàng tìm hiểu thông tin của mình.

Tích hợp thêm tính năng đặt vé online tại bảo tàng

Đây là tính năng mới nhất tại website Chammuseum, giờ đây bạn có thể đặt vé online trước khi đến tham quan tại bảo tàng. Mọi thông tin được lưu trữ và sắp xếp hoàn toàn tự động, việc đặt vé online khi tham quan bảo tàng giúp bạn chủ động trong việc tham quan, kế hoạch đi lại ăn uống, nghỉ ngơi trước trong và sau khi tham quan bảo tàng Chăm.

Kinh nghiệm làm website của bảo tàng Chăm

Xác định ý tưởng trang web

Trước khi bắt tay vào xây dựng trang web Chammuseum với tính năng đăt vé online chúng tôi đã tham khảo các giao diện (theme) của website nổi tiếng trên giới. Chọn lựa giao diện đẹp phù hợp với người dùng Việt Nam sau đó tiến hành bàn giao ý tưởng cho đối tác thiết kế website thực hiện.

Thiết kế web chuẩn UX/UI

Đây là khái niệm chuyên ngành của giới thiết kế website, chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản rằng thiết kế UI là tập trung vào giao diện người dùng, thể hiện qua giao diện website đẹp mắt, có sự tương tác giữa trang web và người dùng. Những nhà thiết kế website hay phát triển ứng dụng rất quan tâm đến nhu cầu người dùng, họ muốn biết xem người dùng muốn điều hướng như thế nào, người dùng muốn sử dụng menu trang web ra sao,… Toàn bộ quá trình thu thập nhu cầu người dùng, đặt những yếu tố khác nhau của trang web, app để tạo ra giao diện người dùng hiệu quả gọi là thiết kế UI (thiết kế giao diện người dùng)

Thiết kế UX đó là tập trung vào trải nghiệm người dùng, đôi khi nhà thiết kế quá tập trung vào giao diện (UI) mà quên mất rằng trải nghiệm người dùng là quan trọng nhất khi tiếp cận một website. Người sử dụng trang web chỉ mong muốn đó là một trang web dễ sử dụng, có nhiều tiện ích trong việc truy cập webstie. Ví dụ, khách tham quan truy cập vào trang web Chammuseum, họ sử dung điện thoại để truy cập phải có giao diện phù hợp với điện thoại, lướt nhẹ tay, tốc độ nhanh chóng, khi cần chat thì có khung chat hiện ngay bên cạnh, khi đặt vé thì nút đặt vé cũng thể hiện rõ ràng, thuận tiện đặt ngay trên điện thoại… đó chính là trải nghiệm người dùng.

Chọn đơn vị thiết kế website uy tín

Cần quan tâm địa chỉ, trụ sợ làm việc của công ty thiết kế website, những quy định, chính sách hỗ trợ người dùng sau làm web như thế nào? Hợp đồng làm việc có chi tiết cụ thể không? Giá cả có hợp lý không? Những dự án mà họ đã làm qua… Ngoài ra trang web thiết kế có chuẩn seo hay không, vì làm website hiện nay mà không chuẩn seo thì không có tác dụng gì.

Tham khảo thêm: dịch vụ seo mona media

Nếu những thông số kể trên đều mang lại kết quả tốt thì có thể hợp tác với công ty trên để tiến hành xây dựng trang web.

Chuyển giao công nghệ và vận hành trang web

Trước khi tất toán hợp đồng bạn cần được bàn giao công nghệ, kỹ thuật vận hành trang web một cách ổn thỏa, tốt nhất nên test trong vòng một tuần để kiểm tra lỗi, yêu cầu công ty thiết kế website sửa chữa, khắc phục trước khi đưa trang web vào phục vụ cộng đồng.

Thiết kế website cho bảng tàng điêu khắc Chăm tại Việt Nam

Cùng với nhu cầu có một kênh thông tin về các hoạt động văn hóa cũng như tham quan của người dân và du khách, Bảo tàng Điêu khắc Chăm đã đầu tư thiết kế website mới thay cho hệ thống cũ để phục vụ người dùng. Và chúng tôi là đơn vị mà Bảo tàng Điêu khắc Chăm đã tin tưởng giao cho nhiệm vụ thiết kế dự án này.

Website của Bảo tàng Chăm được bàn giao và đưa vào hoạt động vào cuối tháng 5 vừa qua. Website được xây dựng dựa trên nền tảng PHP với giao diện hiện đại thân thiện với điện thoại di động, đáp ứng được hầu hết các nhu cầu của người dùng khi tìm kiếm thông tin thông qua Google

Các lợi ích lớn dành cho quý khách hàng khi sau khi thiết kế website

– Được biết đến nhiều hơn thông qua việc sử dụng firefox, Amazon… Giúp cho những người con xa xứ hay khách du lịch biết đến hình ảnh nơi đây.

– Tái hiện lại lịch sử đất nước và con người việc nam thông qua website chuyên nghiệp để mọi người trên toàn thế giới  và người Việt Nam có thể dễ dàng tham khảo và tìm hiểu cội nguồn con người Việt.

– Khi công nghệ ngày càng phát triễn, việc sử dụng internet càng nhiều, các lượt tìm kiếm thông qua máy tính, điện thoại sử dụng trình duyệt Opera… ngày càng phổ biến hơn. Thì việc tìm hiểu trước nhằm tiết kiệm thời gian thì khách tham quan thường thông qua website nhằm đạt được mục đích của mình. Chính vì vậy, việc thiết kế website Bảo tàng giúp tiết kiệm nhiều thời gian hơn cho những người muốn tìm hiểu cũng như góp phần quản bá hình ảnh của bảo tàng nhanh hơn, tiện lợi hơn đến mọi người.

Nhưng điều kiện CẦN giúp Bảo tàng Điêu Khắc Chăm có một webstie chuyên nghiệp

Khi một bản thiết kế website được gọi là chuyên nghiệp thì không chỉ phải đáp ứng các chức năng chính cả việc giới thiệu bảo thàng, nơi trưng bày hiện vật mà phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

– Phải nói lên được phong các của bảo tàng, ý nghĩa cũng như bố cục website phải mang phong cách chủ đạo của bảo tàng đó.

Hình ảnh trang thiết kế bảo tàng Hồ Chí Minh

– Thiết kế website Bảo tàng thường có khá nhiều hiện vật nên giao diện của website cần phải độc đáo nhưng không quá màu mè hay quá nhiều chi tiết khiến các hiện vật bị lu mờ. Màu sắc dịu mắt người xem và dễ dàng tìm hiểu thông tin cần thiết về hiện vật cũng như lịch sử của Bảo tàng.

Hình ảnh thiết kế website bảo tàng công an nhân dân

– Để sự kết nối tương tác giữa bảo tàng và khách tham quan thì chức năng live chat ở đây rất cần thiết. Không chỉ giúp bảo tàng truyền tải được các thông tin về hiện vật lịch sử cho người đọc mà còn là sự kết nối giữa con người Việt và lịch sử Việt. Để người Việt hiểu biết hơn về truyền thống của ông cha.

– Chức năng của bài viết rất quan trọng, cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động của bảo tàng, cung cấp những thông tin hữu ích cho người tham quan khi họ muốn tìm hiểu về hiện vật đó.

Điều “ĐỦ’ cho 1 thiết kế website bảo tàng chuyên nghiệp

Những điều kiện “CẦN’ trên là tiêu chí đầu tiên mà quý khách hàng cần tìm hiểu để có được 1 website bảo tàng. Tuy nhiên, để hoàn chỉnh hơn cho 1 web bảo tàng thì cần thêm những điều kiện “ĐỦ” như:

– Nên lựa chọn công ty thiết kế web bảo tàng nào thích hợp?

– Thiết kế web bảo tàng có được tích hợp các tính năng cần thiết để xem được trên tất cả các thiết bị hay không?

– Thiết kế website bảo tàng được xây dựng trên nền tảng công nghệ  nào?

– Để có 1 thiết kế website bảo tàng chuyên nghiệp thì việc lựa chọn đơn vị thiết kế là điều quan trọng nhất. Bởi nó quyết định đến toàn bộ quá trình thiết kế và khi đưa website vào sử dụng.

Hình ảnh thiết kế website bảo tàng tài nguyên rừng Việt Nam – Viện điều tra quy hoạch rừng

Chúng tôi – công ty thiết kế website bảo tàng chuyên nghiệp uy tín tại TPHCM. Tự hào là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế website, là đối tác thiết kế website uy tín cho các sở, ban ngành, doanh nghiệp, tổ chức nhà nước. Với kinh nghiệm và tâm huyết trong nghề của mình, chúng tôi luôn đem đến cho các khách hàng của mình những thiết kế website tối ưu nhất, hỗ trợ tốt cho công cụ tìm kiếm trên google, amazon, ….

 

Website bảo tàng Chăm tích hợp chức năng đặt vé online

Bảo tàng Chăm trưng bày hơn 400 tác phẩm tại các phòng và lưu giữ hơn 2000 hiện vật trong kho. Đây là một bảo tàng điêu khắc lưu giữ nhiều hiện vật về quá trình hình thành và phát triển của vương quốc Champa. Các tác phẩm được chia ra làm nhiều chủ đề như: những vị thần, các giá trị văn hóa dân tộc bản địa, các con vật linh trong Phật giáo và Ấn giáo,… bằng những chất liệu khác nhau như đồng, sa thạch, đất nung. Bảo tàng Chăm mang lại cho du khách nhiều sự hiểu biết về văn hóa lịch sử. Website bảo tàng Chăm đã ra đời nhằm phục vụ nhu cầu tham quan và đặt vé của du khách.

Website bảo tàng Chăm

Bảo tàng điêu khắc Chăm cho ra đời website nhằm giúp cho những du khách có niềm đam mê có thể tham quan các hiện vật. Giao diện của website bảo tàng Chăm được thiết kế rõ ràng cùng các tính nang cho phép du khách tham quan khám phá các hiện vật theo chủ đề. Đặc biệt quan trọng hơn hết là tính năng tích hợp đặt vé tham quan online. Website bảo tàng Chăm được thiết kế bởi công ty thiết kế web đẹp Mona media.

Chức năng đặt vé online cho website

Khi cuộc sống xã hội phát triển con người cần nhiều tới dịch vụ Internet như: học trực tuyến, mua bán online, đặt vé máy bay,… Chính vì thế mà các chuyên viên thiết kế bào tàng Chăm đã tích hợp thêm chức năng đặt vé online cho website, nhằm giúp cho những khách hàng nhanh chóng và thuận tiện hơn trong việc đặt vé và thanh toán online.

Tính năng đặt vé online cho website bảo tàng Chăm mang lại cho khách hàng rất nhiều các tiên ích sau:

a. Tìm kiếm và so sánh giá vé thông minh

Giúp khách hàng có thể tìm kiếm vá tra cứu vé nhanh chóng, tránh trường hợp mua nhằm vé giả, vé chợ đen giá cao. Đặc biệt là áp dụng các thuật toán chức năng tiên tiến thông minh giúp giảm thời gian tìm kiếm vé xuống thấp nhất. Cùng với chức năng thanh toán trực tuyến giúp khách hàng có thể thuận tiện hơn trong việc mua vé.

b. Đặt vé tham quan bảo tàng 100% tự động với mã vé thật

Giải pháp cho phép khách hàng dạt vé tham quan bảo tàng một cách tự động và nhanh chóng giống như cách đặt vé máy bay của các hãng hàng không. Đồng thời, vé tham quan cho ra mã thật tránh tình trạng mua nhầm vé giả.

c. Tích hợp chức năng thanh toán trực tuyến

Nhằm mang lại nhiều tiện ích cho khách hàng nên khi thiết kế website bảo tàng Chăm các nhân viên đã tích hợp chức năng cổng thanh toán online mang lại cho khách hàng sự chuyên nghiệp và uy tín nhất.

d. Hệ thống tra cứu và thông báo toàn diện

Giải pháp cung cấp cho khách hàng nhiều kênh thông báo tự động hóa và đa dạng như: SMS, email,… Ngoài ra, sau khi đặt vé tham quan, khách hàng có thể tra cứu tình trạng vé thông qua website bảo tàng. Lợi ích này bạn có thể tham khảo tại các dịch vụ thiết kế web.

e. Điều chỉnh chính sách giá linh hoạt nhất cho khách hàng

Website bào tàng Chăm luôn có chức năng điều chỉnh giá vé linh hoạt theo từng đối tượng khách hàng cũng như theo ý muốn nhu cầu của khách.

f. Hệ thống quản trị tổng thể và thông minh

Nhằm giúp cho bảo tàng Chăm có thể quản lý hệ thống đặt vé một cách trơn tru và đơn giản nên các chuyên nghiệp kỹ thuật đã thiết kế website bảo tàng Chăm với đầy đủ những tính năng quản trị hệ thống thông minh.

Website bảo tàng Chăm đã được tích hợp chức năng đặt vé online

Để thuận tiện và ít tốn thời gian cho khách hàng muốn tham quan và khám phá các hiện vật tại bảo tàng mà không cần phải đến trực tiếp bảo tàng để mua vé. Chính vì thế, website bảo tàng Chăm đã tích hợp chức năng đặt vé online chuyên nghiệp với nhằm mang đến những tiện ích tốt nhất cho khách hàng.

Website chính là hình ảnh giúp cho bảo tàng Chăm quảng bá và tạo dựng hình ảnh trên thị trường nhằm thu hút khách hàng có thể tham quan và khám phá các hiện vật trưng bày. Chính vì thế, muốn thu hút được lượng khách hàng đặt vé online cũng như truy cập tham quan thì website bảo tàng Chăm đã được các thành viên freelancer Việt Nam thiết kế tích hợp các chức năng đặt vé online cũng như thanh toán trực tuyến uy tín và chuyên nghiệp hơn.

Đối với một website với nhiều công cụ tiện ích như website bảo tàng Chăm thì việc thiết kế website đẹp và chuyên nghiệp cần thiết hơn các tính năng thiết kế web rẻ.

Thiết kế web đẹp đã giúp cho bảo tàng điêu khắc Chăm tạo ra chức năng đăng ký và đặt vé online tốt nhất cho khách hàng khi muốn tham quan và khám phá tại bảo tàng. Khi truy cập vào website, khách hàng chỉ cần chọn chức năng đặt vé online và điền đầy đủ các thông tin yêu cầu. Sau đó, website bảo tàng sẽ tự động gửi tới địa chỉ email của bạn một mã vé tự động. Khách tham quan sẽ thanh toán trực tuyến tại tính năng cổng thanh toán online.

Như vậy, khách tham quan đã hoàn thành xong quá trình đặt vé online và khi đến tham quan tại bảo tàng Chăm, qua cổng soát vé quý khách chỉ cần check mã vạch tự động là có thể vào bảo tàng chiêm ngưỡng các tác phẩm điêu khắc ấn tượng của đời sống Champa.

+ Khi một khách tham quan đặt vé thì website bảo tàng Chăm sẽ hoạt động như sau:

– Khách tham quan có thể lựa chọn vé phù hợp với lứa tuổi và đối tượng tham quan.

– Khách tham quan có thể lựa chọn một số hình ảnh hiện vật trung bày để tìm iểu tóm tắt nội dung.

– Khi đã tìm hiểu một số thông tin cơ bản của bảo tàng thì khách tham qaun có thể bắt đầu quá trình đặt vé và chọn ngày, giờ đến tham quan tại bảo tàng Chăm.

– Hệ thống của website sẽ kiểm tra xem yêu cầu của khách hàng có lịch mở cửa tham qaun hay không rồi thông báo lại cho khách.

– Hệ thống của website sẽ kiểm tra số lượng vé trong kho nếu còn thì sẽ cung cấp cho khách tham quan mã vạch tự động tương ứng với vé.

– Sau khi đã nhận được mã vạch từ địa chỉ email, khách tham quan sẽ có 2 hình thức thanh toán: một là thanh toán trực tuyến tại cổng thanh toán online, 2 là sẽ thanh toán cho nhân viên soát vé khi đến bảo tàng.

Dịch vụ thiết kế website đã mang lại cho bảo tàng Chăm nhiều tiện ích trong việc kết nối khách tham quan lại gần nhau hơn, và mang lại cho bảo tàng lợi nhuận cao hơn trong việc thu hút khách tham quan.

Nhờ có các công ty thiết kế web chuyên nghiệp như Mona media đã tạo ra cho bảo tàng diêu khắc Chăm một website giúp cho việc quảng bá giới thiệu các hiện vật quý hiếm đến gần khách tham quan hơn qua những kênh thông tin nổi tiếng như facebook, Google,…

Bảo tàng Chăm được ra đời không chỉ mang lại cho bảo tàng nhiều tiện ích và nhiều lợi nhuận từ việc thu hút khách tham quan mà còn mang lại cho con người những giá trị văn hóa của dân tộc từ xa xưa, giúp cho những khách tham quan có niềm đam mê khảo cổ nhưng ở quá xa không thể đến bảo tàng thì có thể tìm hiểu thông qua những tin tức và hình ảnh hiện vật trên website.

Việt thiết kế website bảo tàng Chăm có tích hợp chức năng đặt vé online đã giúp cho giúp cho mọi người có thể dễ dàng kết nối với bảo tàng Chăm và khám phá tìm hiểu các hiện vật tại đây hơn và không cần phải trực tiếp hoặc chen lấn mua vé trực tiếp tại bảo tàng. Ngoài ra, website bảo tàng Chăm còn mong muốn mang đến cho các thế hệ sau những giá trị văn hóa cổ xưa cần được gìn giữ.