Thực hiện Công văn số 3185/UBND-VX ngày 30 tháng 5 năm2008 của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng chỉ đạo về việc giao Bảo tàng Điêu khắc Chăm sưu tầm hiện vật văn hóa Chăm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng;

     Trong thời gian từ ngày 03 tháng 6 đến ngày 04 tháng 7 năm 2008 cán bộ phòng Sưu tầm-Bảo quản đã tiến hành khảo sát, sưu tầm tại các xã: Hòa Phong, Hòa Khương, Hòa Phước thuộc huyện Hòa Vang và một số địa điểm khác trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

1/ Kết quả đạt được:

a/ Tại Cấm Mít, xã Hòa Phong

     Di tích Cấm Mít nằm trên địa bàn thôn Cẩm Toại đông, xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Cách trụ sở UBND xã khoảng 500m về hướng Đông Nam, đây là một phế tích tháp Chăm tìm thấy trên địa bàn Đà Nẵng, qua khảo sát tại khu vực này có tìm thấy dấu vết của một đoạn tường tháp bằng gạch nằm sâu trong lòng đất, xung quanh khu vực này còn có rất nhiều gạch Chăm cổ đã được người dân địa phương lấy về xây nhà hay làm những công trình xây dựng khác như lấy để xây dựng Đình Bồ Bản hay Đình Cẩm Toại và hiện tại ở 2 ngôi đình này đang còn lưu giữ một số phần của bệ thờ mà theo người dân địa phương thì đây là những hiện vật được đưa về từ địa điểm Cấm Mít. Phế tích này được xây dựng trên một gò đất cao xung quanh là cánh đồng nhưng bị đổ nát từ lâu. Đợt sưu tầm vừa qua sưu tầm được 03 hiện vật, đó là 01 Yoni và 02 Phù điêu Chim thần Garuda.

b/ Tại Gò Đùi, xã Hòa Khương

     Gò Đùi nằm trên địa bàn thôn Phú Sơn III, xã Hòa Khương, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, cách trụ sở UBND xã Hòa Khương 800m về hướng Đông. Hiện tại khu vực này chỉ còn dấu vết một số gạch Chăm và một vài tảng đá có dạng điêu khắc Chăm cổ được người dân tập trung tại một gò đất cao. Qua khảo sát đã sưu tầm được hai phù điêu trang trí góc tháp.

c/ Tại Quá Giáng, xã Hòa Phước

     Phế tích Quá Giáng nằm trên địa bàn thôn Quá Giáng, xã Hòa Phước, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng (còn có tên gọi khác là thôn Hậu Tháp). Đây là một khu đền tháp được xây dựng trên một vùng gò đồi cao, bao bọc xung quanh là cánh đồng, đã bị đổ nát trở thành phế tích. Từ những năm đầu thế kỷ XX những học giả người Pháp đã khảo sát, nghiên cứu và thu thập được 02 hiện vật, đến năm 2000 cán bộ Bảo tàng cũng đã sưu tầm được một số hiện vật hiện đang trưng bày tại Phòng Trưng bày các bộ sưu tập phát hiện sau năm 1975. Đợt sưu tầm vừa qua đã sưu tầm được 17 hiện vật đó là những chóp tháp, bậc cấp cửa tháp, một số phiến đá có điêu khắc...

     Ngoài ra, qua đợt sưu tầm này cũng đã phát hiện được một số hiện vật tại các địa điểm khác như Chùa Linh Ứng (Ngũ Hành Sơn), Chùa An Sơn và Miếu Bà (phường Hòa Hiệp) nhưng chưa sưu tầm về Bảo tàng.

2/ Một số nhận xét và đề xuất:

   a/ Nhận xét:

       -   Qua đợt sưu tầm này giúp chúng ta biết thêm một số di tích tháp Chăm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và hiện tại có những di tích còn lưu giữ những hiện vật về loại hình điêu khắc Chăm.

        -   Những hiện vật sưu tầm vừa qua tại các di tích Chăm trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng tuy không phải độc đáo nhưng cũng cần thiết để bổ sung, cho các bộ sưu tập cũng như số lượng hiện vật có tại bảo tàng nhất là trong xu thế hiện nay loại hình hiện vật này càng ngày càng ít đi.

       -   Qua khảo sát và sưu tầm tại Cấm Mít, thôn Cẩm Toại Đông, xã Hòa Phong có một số hiện vật đang ở dạng phát thảo như 02 phù điêu chim thần Garuda và rắn Naga (đã sưu tầm), một số trụ cửa và một số tảng đá  (hiện ở đang lưu gữ tại Cấm Mít). Vậy có phải đây là một công trình đang thi công chưa hoàn thành hay là một công trình đang chuẩn bị xây dựng lại trên một nền móng tháp đã bị đổ? Bên cạnh đó thông qua những hiện vật đã tìm thấy có thể khi xưa đây là một tháp lớn.

     -   Ngoài ra di tích Quá Giáng và Cấm Mít là dấu hiệu của những tháp quan trọng của cư dân Chăm cổ ở khu vực dọc theo con sông Túy Loan trong vùng Đà Nẵng xưa.

b/ Đề xuất:

       -   Đề nghị Hội đồng khoa học xét duyệt số hiện vật vừa sưu tầm nhằm có cơ sở khoa học và pháp lý để bảo vệ và phát huy tác dụng đối với nhưng hiện vật này.

       -   Tiếp tục cho triển khai các chương trình sưu tầm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Và cần có những văn bản chỉ đạo của lãnh đạo UBND đối với một số hiện vật tuơng đối có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, nghệ thuật hiện đang lưu giữ tại Chùa An Sơn, Chùa Linh Ứng.

       -   Trong thời gian qua, cùng với chương trình sưu tầm cán bộ bảo tàng đã khảo sát ở một số địa điểm có hiện vật điêu khắc Chăm cổ hiện có dấu vết của nền móng tháp Chăm cổ cần được thám sát, khai quật để tìm hiểu nghiên cứu sâu hơn, đó là những địa điểm như: Quá Giáng, Cấm mít...

       -  Cần nghiên cứu và lập bản đồ những di tích Chăm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng./.